Khởi động dự án “Nâng cao hiệu quả ngân sách, trách nhiệm và sự tham gia trong lĩnh vực giáo dục tại Việt Nam”

Ngày 10/01/2026, Trung tâm Phát triển và Hội nhập (CDI) phối hợp với Trung tâm Kinh tế châu Á – Thái Bình Dương (VAPEC) và Hiệp hội Vì Giáo dục cho mọi người Việt Nam (VAEFA) tổ chức sự kiện Khởi động dự án “Nâng cao hiệu quả ngân sách, trách nhiệm và sự tham gia trong lĩnh vực giáo dục tại Việt Nam” do Liên minh châu Âu (EU) tài trợ.

Sự kiện diễn ra tại Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam (Hà Nội), với sự tham gia của 56 đại biểu đến từ các cơ quan trung ương, Sở Giáo dục và Đào tạo, chính quyền cấp xã, các tổ chức xã hội tại Điện Biên, Quảng Trị, Phú Thọ, Hòa Bình, cùng các đối tác phát triển quốc tế như UNDP, GIZ, các chuyên gia và nhà nghiên cứu.

Sự kiện nhằm giới thiệu mục tiêu, nội dung và cách tiếp cận của dự án, đồng thời tạo diễn đàn để các bên liên quan trao đổi về những khoảng cách giữa chính sách và thực tiễn trong quản lý, phân bổ và sử dụng ngân sách giáo dục, cũng như đề xuất định hướng cho giai đoạn triển khai tiếp theo.

Tham gia của đại diện các cơ quan quản lý giáo dục ở trung ương và địa phương, các cơ sở giáo dục, tổ chức xã hội, chuyên gia và viện nghiên cứu

Khởi động trong bối cảnh cải cách thể chế

Việt Nam hiện dành khoảng 20% tổng chi ngân sách nhà nước cho giáo dục – mức cao trong khu vực. Tuy nhiên, khả năng tiếp cận thông tin ngân sách của người dân, phụ huynh và các tổ chức xã hội vẫn còn hạn chế; cơ chế tham gia và giám sát ở cấp cơ sở chưa rõ ràng và chưa hiệu quả.

Dự án aBCAP được triển khai trong bối cảnh có nhiều thay đổi quan trọng. Từ tháng 7/2025, mô hình chính quyền địa phương hai cấp chuyển trách nhiệm quản lý ngân sách giáo dục từ cấp huyện xuống cấp xã, tạo ra cả cơ hội và áp lực lớn về năng lực. Đồng thời, Luật Ngân sách Nhà nước sửa đổi năm 2025 (có hiệu lực từ 01/01/2026) yêu cầu tăng cường minh bạch, bao gồm công khai ngân sách trên môi trường số ở tất cả các cấp.

Khung pháp lý và thách thức thực thi

Các chuyên gia nhận định rằng khung pháp lý về minh bạch ngân sách giáo dục ngày càng hoàn thiện, với nhiều quy định quan trọng như Luật Ngân sách Nhà nước 2025, Luật Phòng chống tham nhũng, Luật Tiếp cận thông tin và Thông tư 09/2024 của Bộ GD&ĐT. Tuy nhiên, việc triển khai vẫn chưa đồng đều giữa các địa phương.

Nhiều xã thiếu cán bộ tài chính được đào tạo, hạn chế về hạ tầng công nghệ và chưa có cơ chế phối hợp hiệu quả với các cơ quan cấp tỉnh. Theo PGS. Vũ Sỹ Cường (Học viện Tài chính), nếu không có hỗ trợ kịp thời, cấp xã sẽ gặp khó khăn trong việc đáp ứng các yêu cầu mới về lập dự toán, công khai và giám sát ngân sách giáo dục.

Tiếng nói từ địa phương

Các đại biểu địa phương chia sẻ nhiều thách thức cụ thể:

• Thiếu cơ chế phối hợp: Trong mô hình hai cấp, dự toán ngân sách giáo dục của xã được gửi trực tiếp lên Sở Tài chính, làm giảm vai trò tham mưu và giám sát của Sở GD&ĐT.
• Áp lực năng lực ở cấp xã: Cán bộ tài chính xã phải xử lý nhiều nhiệm vụ cùng lúc, trong khi chưa được đào tạo chuyên sâu về tài chính giáo dục và công khai ngân sách số.
• Khó khăn ở cấp mầm non: Nguồn lực hạn chế, phụ thuộc vào đóng góp của phụ huynh, trong khi quy mô và khối lượng công việc tăng sau sáp nhập hành chính.
• Thách thức vùng khó khăn: Các xã miền núi, vùng dân tộc thiểu số phải quản lý nhiều điểm trường với nguồn lực hạn chế, nhu cầu hỗ trợ chính sách và đầu tư cơ sở vật chất lớn.

Tham gia và đóng góp ý kiến của các đại biểu 

Từ các thảo luận, một số ưu tiên được đề xuất cho giai đoạn tới: tăng cường hướng dẫn và công cụ số cho cấp xã; nâng cao năng lực quản lý tài chính và công khai ngân sách; ưu tiên nguồn lực cho giáo dục mầm non, giáo dục hòa nhập và vùng khó khăn; hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa các cấp; và thúc đẩy sự tham gia, giám sát của cộng đồng.

Sự kiện khởi động khẳng định tính cấp thiết của dự án aBCAP trong bối cảnh cải cách thể chế hiện nay. Các ý kiến và khuyến nghị từ địa phương sẽ là cơ sở quan trọng để định hướng triển khai dự án trong thời gian tới, hướng tới một hệ thống tài chính giáo dục minh bạch, bao trùm và có trách nhiệm hơn tại Việt Nam.

Chia sẻ: